Hiyerarşi Kültürü

Her organizasyonda üyelerin davarnış kalıplarını oluşturan, elle tutulmaz ama hissedilebilir ve gözlemlenebilir bir kültür sözkonusudur. O organizasyona dahil olan her birey bu kültürden etkilienir – bazen de etkiler - .

Eskiden bu yana örgüt kültürünü etkilyen bir çok mekanizmanın olduğu biliniyor. Bunlar arasında en önemlilerinden biri yönetim kademesinde bulunanların paradigmaları. Bu yazıda bu paradigmalardan en eskisi olan, ama hale geçerliliğini büyük ölçüde koruyan “hiyerarşik bakış açısını” inceliyeceğiz.

Hiyerarşık bakış açısının temelini ne oluşturur.?
Kurallar önceden belirlenmiş ve katıdır.
Her birey hiyerarşi içindeki görevi dışında hiç bir şeye karıştırılmaz Herkes haddini bilir!
Bireyler hiyerarşi içinde astlarını daima kontrol altında tutmalıdır. Çünkü insanlar daima kaytarmaya eğilimlidir! (Bu yargı Mc Gregor'un XYZ teorisinde açıklanır.)
Kişiler arası bireysel lişkiler hiyerarşiye göre belirlenir. Herkes kendisiyle eşit durumdaki kişiyle muhatap olur. Asta fazla yüz verilmez. Üste karşı ise daima uyanık olunmalıdır ki sizi yakalamasın.

Bu liste çeşitli kaynaklarda uzayıp gider. Bir örgüt (okul, aile işyeri ) içinde kişilerin davranışlarını bunlar belirliyorsa hiyerşi kültürü egemendir.
Bu tür bir kültürü savunanlar ne idda ederler ?
* Hiyerarşi kültürünün temelinde itaat olduğundan işler hızlı yürür.
Bu model sürekli kontrol gerektirdiğinden hatalar en aza iner.

Peki ya gerçekte!
Sürekli kontrol kişilerin motivasyonlarını olumsuz etkilier. Kişi her işinde hata yapmama korkusu yaşarken daha fazlka hata yapar, ve işler yavaşlar.
İtaaat kültürü farklı fikirlerin dile getirilmesini engeller KONUŞUP neden göze batayım DUYGUSU HAKİMDİR. Bu durum karşılaşılan problemlerle ilgili ALTERNATİFLERİ AZALTIR.

Bugün durum nasıl ?
Psikoloji biliminin endüstrinin hizmetine daha fazla girmesi, bu arada da insan kaynakları yönetiminin popülerleşmesi sayesinde hiyerarşik modellerin zararları ve olası alternatifler (ki başka bir yazımızın konusudur) daha fazla bilinir ve kabul edilir oldu. Ancak örgütler biraz da modaya uyarak bu modelden çıkmaya çalışır görünseler de gerçek en azından bu topraklarda fazla iç açıcı değil.

Sonuç
Bu yazıda hiyerarşik kültürün işletmelerde ne gibi sakıncalar yaratacağını ve girdiğiniz bir organizasyonda böyle bir kültürün varlığını nasılş tespit edeceğimizi anlatmaya çalıştırk. Sonraki yazılarda alternatiflerle ilgli uygulamalı yazılarımız olacak.